Zondag 18 april 2010: Aankomst Beijing, maar nog niet naar huis…

Na een verbazingwekkend goede nacht slaap in de trein arriveren we ‘s ochtends vroeg in Beijing. Na de rust en orde van Noord-Korea is de chaos van het Beijing Railway Station een ware cultuurschok. Om over de dikke smog eenmaal buiten maar niet te beginnen…

Na afscheid te hebben genomen van de groep en nog een kort bezoekje aan het kantoor van Koryo zoeken we ons hotel op. We zouden weliswaar dezelfde avond nog naar huis moeten vliegen, maar om de bagage kwijt te kunnen en ons na de lange treinreis nog even op te kunnen frissen hadden we toch een goedkoop hotel geboekt. Uiteraard kijken we ook direct op internet voor informatie over de aswolk als gevolg van die IJslandse vulkaan, de laatste berichten zijn hoopvol, het vliegverbod wordt mogelijk opgeheven.

Vervolgens toch nog maar even toeristje spelen in Beijing, op loopafstand van ons hotel zitten de Bell Tower en Drum Tower. Ondanks de smog heb je vanaf beide torens een aardig uitzicht. En we hebben geluk: we zijn precies op tijd voor een indrukwekkende drum-demonstratie.

Na nog wat door de hutongs rondgedwaald te hebben nemen we de metro naar Beijing op z’n meest westers: Wangfujing, de belangrijkste winkelstraat van de stad.

Eenmaal terug in het hotel helaas slecht nieuws: alle vluchten zijn alsnog geannuleerd. We gaan toch maar naar het vliegveld, informeren hoe nu verder te handelen. Heel simpel: Air China boekt ons om naar de eerstvolgende beschikbare vlucht naar Frankfurt. En dan blijkt dat die pas op 6 mei is, dus 2½ week na de eigenlijke vlucht, dat was toch niet iets waar we op gerekend hadden. Na nog wat doorvragen accepteren we uiteindelijk maar een vlucht naar München, dat scheelt toch weer 3 dagen.

Terug in het hotel ga ik nog wel op speurtocht naar alternatieven. Zuid-Europa, Turkije, Noord-Afrika, eigenlijk alles vanwaar je met een paar dagen trein en eventueel boot wel weer thuis zou kunnen komen. Maar helaas, we zijn uiteraard niet de enigen met dit probleem, alle vluchten zijn volgeboekt of er zijn nog een paar laatste plaatsen tegen krankzinnig hoge prijzen. Naar Istanbul voor €7.800 p.p. Bijvoorbeeld, en dat is dan gewoon Economy Class. Ook de Trans-Siberië Express lijkt ineens een optie, maar doordat we dan eerst nog visa voor Mongolië en Rusland zullen moeten regelen en vervolgens ruim een week in de trein zullen zitten vervalt ook die optie . Kortom, het lijkt erop dat we voorlopig toch echt nog even in China vast zitten…

Zaterdag 17 april 2010: Per trein terug naar China

Helaas zit ons verblijf in Noord-Korea er weer bijna op, vandaag gaan we per trein weer terug naar China. Het ontbijt is vandaag in buffetvorm waarbij we ook voor Chinese gerechten kunnen kiezen, die smaken een stuk beter dan hetgeen ons gedurende de rest van de week was voorgeschoteld. Daarna gaan we naar het station, waar we helaas afscheid moeten nemen van onze gidsen, Ms. Kim and Mr. Oh. Ook krijgen we onze telefoons weer terug, netjes ingepakt met meters aan plakband, met het dringende verzoek deze pas na de grens uit te pakken.

Ons deel van de trein bestaat uit twee Chinese en een stel Russische rijtuigen gekoppeld aan een lokale trein, de Koreaanse rijtuigen zijn voor ons niet toegankelijk. In het Russische deel is ook een restauratie, maar het enige wat ze daar hebben is gedroogde vis, wodka en Heineken, gelukkig worden onderweg ook prima maaltijden rondgebracht. Wel een irritatie: in ons rijtuig zit ook een groep van een andere reisorganisatie, de reisleider daarvan loopt al ruim voor de grens straalbezopen door de trein te zwalken.

Na een lange en vooral erg trage rit komen we uiteindelijk bij Sinuiju, het grensstation aan de Koreaanse kant. Hier komen een stel douaniers aan boord voor een uitgebreide controle. Geen scanners of zo, gewoon met de hand alle tassen doorzoeken, en ook de camera's controleren op eventuele ongewenste kiekjes. Gelukkig hadden wij een vrij relaxte kerel, heel grondig zocht hij niet en geen van de hooguit 50 foto's die hij bekeek hoefde verwijderd te worden. Aangezien zijn horloge de verkeerde datum aangaf feliciteerde hij mij met m'n verjaardag, dit was echter een dag te vroeg, wat tot de nodige hilariteit leidde. Ook om de foto van de ingepakte telefoons moest hij hartelijk lachen, terwijl in het andere rijtuig een stuk chagrijn rondliep die vergelijkbare foto's resoluut verwijderde.

Vervolgens steken we de Yalu-rivier over naar Dandong. Een groter contrast is haast niet denkbaar: van de bittere armoede van Noord-Korea naar China op z'n decadentst. Torenflats, neon-verlichting, overal reclameborden, en meer auto's dan we gedurende de hele week gezien hebben. Uiteraard volgt ook hier weer een grenscontrole, kost wel wat tijd maar stelt verder nauwelijks iets voor, de Chinezen weten ook wel dat eventuele ongeregeldheden aan de andere kant al wel aan het licht zouden zijn gekomen…

Na afscheid te hebben genomen van een deel van de groep reizen we verder naar Beijing, een rit die nog de hele nacht zal duren. Onze rijtuigen zijn nu aan een Chinese slaaptrein gekoppeld, er is nu ook een fatsoenlijk restauratierijtuig. Ondanks dat die helemaal aan de andere kant van de drukke trein zit slagen we er toch in de drukte voor te blijven. Geen moeilijk gedoe met menu's, gewoon een standaard (maar goede) maaltijd, en een biertje erbij wat je in Noord-Korea niet snel zal vinden…

Vrijdag 16 april 2010: Nampo & Pyongyang

Onze laatste volledige dag in Noord-Korea begint met een flinke kater, veel alcohol en slechts drie uur slaap heeft toch z'n tol geëist. Gelukkig is daar een prima oplossing voor: zo'n loeiheet thermaalbad blijkt een uitstekende hangover-cure. Eenmaal aan het ontbijt blijkt niet iedereen dat te hebben geprobeerd, een aanzienlijk deel van de groep zit er meer dood dan levend bij. Voor vertrek moeten we ook nog even de schade van de avond ervoor afrekenen, welgeteld € 1,90. Probeer je voor dat geld in eigen land maar eens te bezatten…

Onze eerste bestemming van de dag is de West Sea Barrage, een 8km lange dijk die de Taedong River van de Gele Zee scheidt. Het waterpeil in de rivier werd zo veel constanter, waardoor de steeds terugkerende overstromingen werden afgewend en de drinkwatervoorziening verbeterd. De dam is in de jaren '80 gebouwd door het leger, uiteraard met de nodige on-the-spot guidance van Kim Jong-Il. Het eerste wat je dan ook te zien krijgt bij het bezoekerscentrum is een enorme foto van de Dear Leader waarbij we allemaal moeite hadden niet in lachen uit te barsten. Daarna volgt een filmpje over de bouw van de dam, waarbij ik haast het gevoel heb dat beelden van de bouw van onze eigen Afsluitdijk zijn hergebruikt.

Daarna rijden we weer terug naar Pyongyang, waar we in het Dragon Hill Park gaan barbecueën. We zijn uiteraard niet alleen in het park, maar op de een of andere manier hebben we toch het gevoel dat de aanwezige groepen Koreanen daar niet geheel toevallig waren, alsof ze erheen gestuurd zijn om ons toeristen de indruk van een gezellig park met vrolijke mensen te geven. Iets lijkt er gewoon niet te kloppen. Maar ook hier weer dansende oude vrouwtjes, groepen die gezellig liedjes zingen waarbij het fameuze CNC-lied niet mag ontbreken, en uiteraard worden wij overal bij betrokken. Wij hebben hier in het park ook een barbecue, maar die steekt maar magertjes af vergeleken met wat we zoal gezien hebben.

Door naar de Mangyongdae Funfair, een tamelijk vervallen pretpark met o.a. een grote achtbaan. De rij hiervoor is eindeloos lang, wij mogen voorkruipen, maar geen boos gezicht te bekennen (al zijn er wel een paar Koreanen zo handig om achter ons aan mee te glippen). Maar ergens ook niet zo vreemd, de Koreanen betalen 1 won voor de achtbaan, wij 4 euro. Volgens de officiële koers is dat al 560 keer zoveel, maar volgens de “zwarte markt”-koers mag je eerder aan een factor 10.000 denken. Heel spectaculair is de achtbaan overigens ook niet, maar gezien de staat van onderhoud is dat waarschijnlijk maar goed ook. Er schijnt ook nog een schietbaan moeten zijn waar je op Amerikaanse soldaten kan schieten, maar onze gids leid ons helaas naar een andere schietbaan waar je gewoon op wilde dieren (uiteraard geen echte dieren, zo bizar is het land nu ook weer niet) kan schieten.

We gaan weer de stad in, naar het Moranbong Theatre, voor een indrukwekkend concert. De muziek is een afwisseling van traditionele klassieke stukken, typisch communistisch werk, en als grote uitsmijter wederom het CNC-lied. Fotograferen of filmen was helaas verboden.

Door naar een van de absolute highlights van de stad, de metro. Op maar liefst 110 meter onder de grond gelegen en daardoor ook bruikbaar als bunker. Net als in bijvoorbeeld Moskou werd ook hier de metro gezien als een paleis voor het volk, en zijn de stations prachtig gedecoreerd met mozaïeken en kroonluchters. De voormalig Berlijnse metrostellen daarentegen zijn vooral erg sober, al zijn hier en daar nog wel wat sporen van oude Duitse graffiti te zien. We beginnen bij Puhung (“Eerherstel”) Station, en maken eerst een kort ritje zonder andere passagiers naar Yonggwang (“Glorie”) Station. Vervolgens reizen we in een trein vol Koreanen door naar Kaesong (“Triomf”) Station, waar we met een eindeloze roltrap weer naar straatniveau gaan.

Eenmaal buiten staan we vlakbij de Koreaanse versie van de Arc de Triomphe, al is deze uiteraard net even een paar meter hoger dan het Parijse voorbeeld.

Dan een verrassing, eigenlijk zouden we de Tower of Juche Idea nu niet mogen bezoeken, had te maken met het vuurwerk van een paar dagen eerder. Echter, als wij beloven niks tegen andere groepen te zeggen willen onze gidsen wel een keertje van het protocol afwijken. Helaas mogen we nu niet naar de top van het 170 meter hoge monument.

Verder naar Golden Lanes Bowling, de mooiste bowlingbaan va de stad. Ook ooit bezocht door Kim Il-Sung, er staat dan ook duidelijk aangegeven waar de Great Leader precies gelopen heeft. Wel bijzonder echter: er ligt ook een bal waarmee hij gespeeld zou hebben, echter, volgens de markeringen op de vloer is hij niet eens in de buurt van een baan geweest…

Dan het avondeten, bij een van de beste restaurants van de stad, het Pyongyang Number One Duck Restaurant. Heerlijk geroosterde eend, zonder enige twijfel de beste maaltijd van de hele trip. Vervolgens gaan we weer terug naar het hotel.

De avond besteden we voornamelijk aan praktische zaken als nog wat souvenirs kopen (o.a. wat Noord-Koreaans geld) en kaarten versturen. Dat laatste valt nog niet mee, we hebben namelijk belachelijk grote postzegels gekregen, en aangezien daar een afbeelding van Kim Jong-Il op staat mag je die niet op z'n kant plakken, dan worden ze domweg geweigerd…

Helaas ook wat minder nieuws: de vulkaanuitbarsting in IJsland die het gehele vliegverkeer boven Europa heeft lamgelegd. We kunnen op de hotelkamer wel BBC World ontvangen, bij gebrek aan internet is dat voorlopig onze enige informatiebron. Pas in China zal duidelijk worden wat voor gevolgen dit voor ons zal hebben.

Donderdag 15 april 2010: Kim Il-Sung’s verjaardag!

Woensdag 14 april 2010: Mt. Myohyang & Pyongyang

Nog drie weken te gaan tot m'n tweede bezoek aan Noord-Korea, laat ik dan toch nog maar een poging doen dit verhaal nog af te ronden…

Dinsdag 13 april 2010: Pyongyang

Na het ontbijt geen we weer met de bus op pad, het verkeer is deze ochtend verrassend druk. De eerste bestemming is het Victorious Fatherland Liberation War Museum, een kolossaal gebouw waar de Koreaanse oorlog vanuit het Noord-Koreaanse standpunt wordt bekeken. We beginnen dan ook met een filmpje waarin het belangrijkste feit wordt toegelicht: Amerika begon…

Hierna volgen talloze zalen met indrukwekkende diorama's, diverse filmpjes met voornamelijk de gruwelijke oorlogsmisdaden van de VS, en niet te vergeten talloze afbeeldingen van Kim Il-Sung samen met de gewone soldaten. Maar ook de belangrijke rol van vrouwen aan het front wordt niet overgeslagen.

De kelder van het museum staat vol met allerlei oorlogstuig, het Koreaanse spul grotendeels in puntgave toestand, het Amerikaanse veelal als schroot. Tot slot bekijken we nog een fenomenaal diorama, geheel rondom een draaiend platform gebouwd. Het meest indrukwekkende is nog wel dat vrijwel niet te zien waar het diorama ophoudt en de achtergrondschildering begint.

Na nog een VCD met het openingsfilmpje te hebben gekocht verlaten we het museum, en komen uit bij de Monuments to Victorious Fatherland Liberation War. Naast de vele indrukwekkende beelden hebben we hier ook een aardig zicht op het al sinds 1987 in aanbouw zijnde, 330 meter hoge Ryugyong Hotel.

Hierna nemen we weer de bus, onderweg krijgen we wanneer we een kerk passeren nog een mooi verhaaltje te horen over godsdienstvrijheid in Noord-Korea, maar iets zegt me dat we dat beter met een flinke korrel zout moeten nemen. Onze bestemming is Pyongyang Film Studio, niet alleen populair bij toeristen, ook Kim Jong-Il schijnt de studio gemiddeld eens per week te bezoeken. De meeste sets staan hier in de open lucht, en zijn dan ook geen kale gevels, maar complete gebouwen. Zo is er een paleis en een traditioneel dorpje (met het Ryugyong Hotel prominent in de achtergrond…) voor historische films, een paar verdwaalde huizen in Europese stijl, en hele straten naar Chinees en Japans voorbeeld. Hoogtepunt is echter een Zuid-Koreaanse straat, met zij-aan-zij een bordeel en een SOA-kliniek. Tot slot bezoeken we nog de montageruimte, waar we ook een paar stukken film te zien krijgen.

Hierna gaan we weer terug naar het hotel voor de lunch, onderweg passeren we nog een reclamebord voor de in Noord-Korea geproduceerde auto's. Er schijnen welgeteld vijf reclameborden in het hele land te staan, en laten we er nu ook vijf gezien hebben…

Na de lunch in ons hotel bezoeken we de bunker van waaruit Kim Il-Sung de oorlog geleid zou hebben. Heel indrukwekkend is het allemaal niet, het leukste is nog de bron buiten de bunker waar ook de Great Leader himself uit gedronken zou hebben.

Vervolgens naar waarschijnlijk het grootste museum van het land: het Museum of Metro Construction. Een onwaarschijnlijk groot gebouw (zonder verwarming, het was binnen dus een kille 8 graden…), zo groot dat er ook enkele zalen worden gebruikt om de bouw ervan toe te lichten, door onze reisleider ietwat spottend het Museum of the Construction of the Museum of Metro Construction genoemd. Dit zou volgens hem het hoogtepunt van het museum moeten zijn, maar helaas lukt het niet de gids over te halen ook dat deel te mogen bezoeken. Fotograferen is ook ten strengste verboden, alleen voor de muurschildering bij de ingang wordt een uitzondering gemaakt.
(maar staat Kim Jong-Il daar nu op z'n tenen of lijkt dat alleen maar zo?)

De zalen die we wel bezoeken gaan ook maar in zeer beperkte mate over de bouw van de metro. Nee, het gaat voornamelijk over de “on-the-spot guidance” die Kim Il-Sung verleend heeft: foto's waarop hij het marmer uitzoekt of tekeningen inspecteert, een stoel waar hij op gezeten heeft, de mok waar hij uit gedronken had, de schaar waarmee hij een station geopend heeft, en zo nog veel meer. Ook hier diverse diorama's, waarbij uiteraard Kim Il-Sung en Kim Jong-Il een centrale rol vervullen.

Weer de bus in, nu naar de Three Revolution Exhibition, een verzameling musea over de technologische revoluties binnen Noord-Korea. Allereerst bezoeken we een industrie-museum, met diverse diorama's over mijnbouw en elektriciteitscentrales, talloze machines, en de producten die ermee geproduceerd worden. Een belangrijke rol is hier weggelegd voor CNC, computergestuurde freesmachines zoals wij die in het westen al een halve eeuw kennen, maar die Noord-Korea pas recent ontdekt heeft. Deze machines staan echter aan de basis van hun ruimtevaart- en kernwapenprogramma, en worden door middel van propagandaposters en zelfs een lied vereerd.

Na een authentieke Noord-Koreaanse reisgids te hebben gekocht gaan we naar het planetarium, een enorme betonnen bol, op zichzelf best imposant. De filmpjes over het ruimtevaartprogramma die we te zien krijgen ogen echter vooral tamelijk gedateerd. Hierna wordt het pas echt lachwekkend, met behulp van projecties tegen de binnenkant van de bol worden de planeten van ons zonnestelsel benoemd. Maar omdat een likje verf op het beton er blijkbaar niet vanaf kon zijn de planten nauwelijks van elkaar te onderscheiden, blauwe planeet aarde ziet er nu identiek uit als rode planeet mars. Als hulpmiddel wordt er wel een laserpointer gebruikt, maar dat helpt ook niet echt….

Dan de laatste bezienswaardigheid van deze lange dag, het Monument to the Party Founding. Waar het gewone communisme vaak gesymboliseerd wordt door middel van een hamer (arbeiders) en een sikkel (boeren), daar heeft de Juche-ideologie nog een derde symbool: een penseel, wat staat voor het intellect. In het monument zijn deze drie samengebracht, maar op de een of andere manier deed die combinatie van hand en penseel ons toch aan iets heel anders denken…

Vlakbij het monument is ook nog een boekwinkel en een expositie van een schilder, met toch wel hele mooie werken. De prijzen zijn daar echter ook naar.

Voor het eten gaan we naar een restaurant in de stad, waar we een soort hotpot krijgen. Erg lekker, al is het wel vreemd om daar een stuk Swiss roll bij te krijgen. Hierna keren we weer terug naar het hotel.

Maandag 12 april 2010: Kaesong, Panmunjom & Pyongyang

Na een niet al te comfortabele nacht blijkt de volgende ochtend de stroom wederom/nog steeds te zijn uitgevallen, geen licht, geen warm water. Het ontbijt is hier nauwelijks anders dan in Pyongyang, alleen krijgen we hier een gekookt eitje. En koffie of thee, tenminste, iets wat daarvoor door moet gaan. Na het ontbijt hebben we mooi nog even de gelegenheid een rondje over het terrein te lopen, zonder gidsen het hotel verlaten is uiteraard uit den boze.

Allereerst bezoeken we het standbeeld van Kim Il Sung, op een heuvel midden in de stad. Vergeleken met wat we een paar dagen later nog te zien zouden krijgen was deze nog erg bescheiden…

Vervolgens naar het Koryo Museum, gehuisvest in een voor een confuciaanse school, de huidige gebouwen stammen uit 1602. Er zijn talloze diorama's, objecten en afbeeldingen uit vroegere tijden te zien, helaas moeten we er in een dusdanig tempo doorheen dat het kiezen is tussen foto's maken of de uitleg van de gids aanhoren, iets wat tijdens de hele reis sowieso eerder regel dan uitzondering is. Chollima speed!

Uiteraard is er wel voldoende tijd voor de souvenirwinkel, waar ik een een verzameling postzegels en kaarten met propaganda-afbeeldingen koop, de meesten zijn echter niet zo geschikt om naar het thuisfront te sturen…

Na een korte rit komen we bij een van de interessantste onderdelen van de reis, de Demilitarized Zone (DMZ) en de Joint Security Area (JSA) bij Panmunjom. Oftewel de grens met Zuid-Korea, die ik drie jaar eerder al vanaf de andere kant heb bezocht. Vlakbij de grens staat nog bord dat het nog slechts 70km naar Seoul is. Een paar dagen eerder liepen we daar nog rond, maar de enige manier om die afstand overbruggen was middels twee vluchten en een tussenstop in Beijing.

We bezoeken eerst het gebouw waar de vredesonderhandelingen gehouden zijn, veel valt er echter niet te zien, een tafel en wat stoelen, even gaan zitten is overigens geen enkel probleem. Verderop bezoeken we het gebouw waar op 27 juli 1953 de wapenstilstand is getekend. Dit is speciaal voor deze gelegenheid in slechts twee dagen tijd gebouwd, en uiteraard wordt er flink benadrukt hoe geweldig de Amerikanen daar wel niet van onder de indruk waren. De afgesleten kaft van het verdrag doet wellicht vermoeden dat dit het origineel is, het is echter gewoon een imitatie die in het verleden gewoon los op tafel lag en iets te vaak door toeristen beroerd is.

Nu komen we bij de daadwerkelijke grens, met de bekende blauwe barakken, de enige plaats waar je toch even een paar meter de grens over kan steken. Buiten die barakken is dat uitgesloten, toch een absurd gevoel om slechts meters verwijderd te zijn van een plaats waar je al eens gelopen hebt, fysiek slechts gescheiden door een betonnen rand van een paar centimeter hoog, maar nu toch zo heel erg ver weg.

Wat ook opvalt is dat het er allemaal tamelijk gemoedelijk aan toe gaat, er zijn sowieso nergens Zuid-Koreaanse of Amerikaanse soldaten te bekennen, en nadat wij de barak verlaten hebben verdwijnen de meeste Noord-Koreaanse soldaten ook weer. Een heel verschil met een bezoek vanaf de zuidkant, waarbij beide kanten op scherp stonden. Sowieso doen de Noord-Koreanen hier niet zo moeilijk, je mag in het hele gebied fotograferen zoveel als je wilt, ook dat is aan de zuidkant wel anders.

Terug naar Kaesong voor de lunch, er wacht ons deze keer een waar feestmaal. Voor ieder staat er een kom goed gevulde soep, plus 12 kleine schaaltjes met banchan, de een lekkerder dan de ander. Daarnaast hadden we eerder nog twee extra speciale gerechten kunnen bestellen, niet wetende dat die beiden bij deze ene maaltijd geserveerd zouden worden. Allereerst samgyetang, oftewel ginseng-kip, de lokale specialiteit. In Zuid-Korea had ik dat gerecht ook al eens gegeten, presentatie was toen een stuk beter, maar de smaak is in beide gevallen even slap. Daarnaast kregen we misschien wel het meest stereotype Koreaanse gerecht: “sweet meat soup”. Waar dat zoete vlees dan wel vandaan komt? Hint: woef! Ook dit smaakt weinig bijzonder, het doet nog het meest denken aan helemaal kapot gekookt rundvlees. Al met al twee tegenvallende toevoegingen aan een verder prima, eigenlijk zelfs ronduit decadente maaltijd.

Onze volgende bestemming: een uitzichtpunt voor de “concrete wall”, inderdaad, de betonnen muur. Klinkt niet bepaald interessant, maar is dat wel degelijk. Het gaat namelijk om een 5 tot 8 meter hoge anti-tankmuur aan de zuidkant van de DMZ, die volgens de Noord-Koreanen over vrijwel de gehele lengte van de grens zou lopen, maar volgens Zuid-Korea en de VS in z'n geheel niet zou bestaan. Door de grote afstand (ruim 2km) is het op foto's lastig vast te leggen, maar kijkend door de verrekijkers er lijkt toch inderdaad een muur te staan. Nu zegt dit uiteraard weinig over de totale lengte van de muur, maar in dit geval ben ik toch geneigd het verhaal van Noord-Korea te geloven.

We rijden weer terug naar Pyongyang, het wegrestaurant is deze keer wel op onze komst voorbereidt, we krijgen nu een slap kopje thee. Het verkeer schittert ondertussen weer door afwezigheid. Aan de rand van Pyongyang passeren we de Arch of Reunification, twee vrouwen in traditionele hanbok die een plattegrond van een verenigd Korea omhoog houden.

De avond is me niet meer bijgebleven en m'n notities laten me in de steek, maar als ik een gok moet doen: eerst een westers-Aziatisch ratjetoe als maaltijd (uiteraard met gefrituurde vis), en daarna weer naar de hotelbar. Goed bier en goed gezelschap, meer heeft een mens ook in Pyongyang toch niet nodig?

Maandag 12 april 2010: Kaesong, Panmunjom & Pyongyang

Na een niet al te comfortabele nacht blijkt de volgende ochtend de stroom wederom/nog steeds te zijn uitgevallen, geen licht, geen warm water. Het ontbijt is hier nauwelijks anders dan in Pyongyang, alleen krijgen we hier een gekookt eitje. En koffie of thee, tenminste, iets wat daarvoor door moet gaan. Na het ontbijt hebben we mooi nog even de gelegenheid een rondje over het terrein te lopen, zonder gidsen het hotel verlaten is uiteraard uit den boze.

Allereerst bezoeken we het standbeeld van Kim Il Sung, op een heuvel midden in de stad. Vergeleken met wat we een paar dagen later nog te zien zouden krijgen was deze nog erg bescheiden…

Vervolgens naar het Koryo Museum, gehuisvest in een voor een confuciaanse school, de huidige gebouwen stammen uit 1602. Er zijn talloze diorama's, objecten en afbeeldingen uit vroegere tijden te zien, helaas moeten we er in een dusdanig tempo doorheen dat het kiezen is tussen foto's maken of de uitleg van de gids aanhoren, iets wat tijdens de hele reis sowieso eerder regel dan uitzondering is. Chollima speed!

Uiteraard is er wel voldoende tijd voor de souvenirwinkel, waar ik een een verzameling postzegels en kaarten met propaganda-afbeeldingen koop, de meesten zijn echter niet zo geschikt om naar het thuisfront te sturen…

Na een korte rit komen we bij een van de interessantste onderdelen van de reis, de Demilitarized Zone (DMZ) en de Joint Security Area (JSA) bij Panmunjom. Oftewel de grens met Zuid-Korea, die ik drie jaar eerder al vanaf de andere kant heb bezocht. Vlakbij de grens staat nog bord dat het nog slechts 70km naar Seoul is. Een paar dagen eerder liepen we daar nog rond, maar de enige manier om die afstand overbruggen was middels twee vluchten en een tussenstop in Beijing.

We bezoeken eerst het gebouw waar de vredesonderhandelingen gehouden zijn, veel valt er echter niet te zien, een tafel en wat stoelen, even gaan zitten is overigens geen enkel probleem. Verderop bezoeken we het gebouw waar op 27 juli 1953 de wapenstilstand is getekend. Dit is speciaal voor deze gelegenheid in slechts twee dagen tijd gebouwd, en uiteraard wordt er flink benadrukt hoe geweldig de Amerikanen daar wel niet van onder de indruk waren. De afgesleten kaft van het verdrag doet wellicht vermoeden dat dit het origineel is, het is echter gewoon een imitatie die in het verleden gewoon los op tafel lag en iets te vaak door toeristen beroerd is.

Nu komen we bij de daadwerkelijke grens, met de bekende blauwe barakken, de enige plaats waar je toch even een paar meter de grens over kan steken. Buiten die barakken is dat uitgesloten, toch een absurd gevoel om slechts meters verwijderd te zijn van een plaats waar je al eens gelopen hebt, fysiek slechts gescheiden door een betonnen rand van een paar centimeter hoog, maar nu toch zo heel erg ver weg.

Wat ook opvalt is dat het er allemaal tamelijk gemoedelijk aan toe gaat, er zijn sowieso nergens Zuid-Koreaanse of Amerikaanse soldaten te bekennen, en nadat wij de barak verlaten hebben verdwijnen de meeste Noord-Koreaanse soldaten ook weer. Een heel verschil met een bezoek vanaf de zuidkant, waarbij beide kanten op scherp stonden. Sowieso doen de Noord-Koreanen hier niet zo moeilijk, je mag in het hele gebied fotograferen zoveel als je wilt, ook dat is aan de zuidkant wel anders.

Terug naar Kaesong voor de lunch, er wacht ons deze keer een waar feestmaal. Voor ieder staat er een kom goed gevulde soep, plus 12 kleine schaaltjes met banchan, de een lekkerder dan de ander. Daarnaast hadden we eerder nog twee extra speciale gerechten kunnen bestellen, niet wetende dat die beiden bij deze ene maaltijd geserveerd zouden worden. Allereerst samgyetang, oftewel ginseng-kip, de lokale specialiteit. In Zuid-Korea had ik dat gerecht ook al eens gegeten, presentatie was toen een stuk beter, maar de smaak is in beide gevallen even slap. Daarnaast kregen we misschien wel het meest stereotype Koreaanse gerecht: “sweet meat soup”. Waar dat zoete vlees dan wel vandaan komt? Hint: woef! Ook dit smaakt weinig bijzonder, het doet nog het meest denken aan helemaal kapot gekookt rundvlees. Al met al twee tegenvallende toevoegingen aan een verder prima, eigenlijk zelfs ronduit decadente maaltijd.

Onze volgende bestemming: een uitzichtpunt voor de “concrete wall”, inderdaad, de betonnen muur. Klinkt niet bepaald interessant, maar is dat wel degelijk. Het gaat namelijk om een 5 tot 8 meter hoge anti-tankmuur aan de zuidkant van de DMZ, die volgens de Noord-Koreanen over vrijwel de gehele lengte van de grens zou lopen, maar volgens Zuid-Korea en de VS in z'n geheel niet zou bestaan. Door de grote afstand (ruim 2km) is het op foto's lastig vast te leggen, maar kijkend door de verrekijkers er lijkt toch inderdaad een muur te staan. Nu zegt dit uiteraard weinig over de totale lengte van de muur, maar in dit geval ben ik toch geneigd het verhaal van Noord-Korea te geloven.

We rijden weer terug naar Pyongyang, het wegrestaurant is deze keer wel op onze komst voorbereidt, we krijgen nu een slap kopje thee. Het verkeer schittert ondertussen weer door afwezigheid. Aan de rand van Pyongyang passeren we de Arch of Reunification, twee vrouwen in traditionele hanbok die een plattegrond van een verenigd Korea omhoog houden.

De avond is me niet meer bijgebleven en m'n notities laten me in de steek, maar als ik een gok moet doen: eerst een westers-Aziatisch ratjetoe als maaltijd (uiteraard met gefrituurde vis), en daarna weer naar de hotelbar. Goed bier en goed gezelschap, meer heeft een mens ook in Pyongyang toch niet nodig?

Zondag 11 april 2010: Pyongyang & Kaesong

Na een heerlijk rustige nacht slaap begint de dag uiteraard met ontbijt in de grote eetzaal. Wat we voorgeschoteld krijgen is een Koreaanse interpretatie van een westers ontbijt: omelet, toast, boter, jam, en niet te vergeten een soort kattenvoer-worst. En om het geheel te besluiten een paar partjes appel. En als je heel erg veel geduld hebt ook nog een kopje koffie of thee.

Eerst maar even een stukje over hoe reizen in Noord-Korea er in de praktijk aan toe gaat. Zoals al eerder gezegd mag je niet zelfstandig op pad, alles wat je doet is met de hele groep en beide gidsen. De hele dag wordt je in een hoog tempo lang allerlei bezienswaardigheden geleid. Ter plekke wordt je meestal ook weer geacht niet al te ver van de groep af te dwalen. En dan er mochten gedurende de eerste paar dagen slechts 25 westerse toeristen in het hele land aanwezig zijn, de meesten daarvan zijn wel steeds op dezelfde plaats, en lopen dus nog altijd regelmatig in de weg voor de foto's. Fotograferen is uiteraard ook beperkt, geen foto's vanuit de bus, geen foto's van armoede, altijd netjes aan mensen vragen of ze op de foto willen, en uiteraard geen foto's van het leger. In de praktijk valt het allemaal wel mee, als de groep zich goed gedraagt worden de gidsen al snel wat makkelijker, en is fotograferen vanuit de bus geen enkel probleem meer. Ondanks de restricties heb ik in Noord-Korea gemiddeld toch zo'n 400 foto's per dag gemaakt…

Voor de eerste bestemming van de dag worden we geacht een netjes gekleed te gaan: minimaal overhemd en stropdas. We gaan namelijk op audiëntie bij de president in hoogsteigen persoon! Klein detail: Kim Il-sung mag dan nog altijd formeel het staatshoofd zijn, hij is al wel 16 jaar geleden overleden. Zijn voormalige residentie is toen omgebouwd tot een mausoleum, Kumsusan Memorial Palace genaamd, waar zijn gebalsemde lichaam opgebaard ligt.

Het spreekt voor zich dat je daar niet zomaar even binnenloopt. Nee, eerst moet je zo ongeveer alles wat je bij je hebt inleveren, tassen, jassen en ook camera's. En voor de zekerheid moet je dan ook nog door een metaaldetector heen en wordt je nog met handscanners gecontroleerd, maar vreemd genoeg klinken die eerder als geigertellers en wordt een portemonnee vol met muntgeld niet gevonden. Vervolgens wordt je met eindeloze loopbanden verder het kolossale gebouw in geleid. Dan een zaal met een groot beeld van de president, waarbij je al een eerste buiging moet maken. Vervolgens nog even door een of andere ontsmettingsmachine, en dan zijn we klaar voor het heiligste der heiligen. Midden in een grote, vrij donkere en koele zaal ligt in een glazen sarcofaag het lichaam van Kim Il-sung. In groepjes van 5 moet je tot drie keer toe netjes in het gelid gaan staan en een buiging maken. En uiteraard verder muisstil zijn.

Hierna wordt je nog door diverse zalen geleid met ontelbare medailles en eredoctoraten die Kim Il-sung vanuit de hele wereld voor zijn verdiensten gekregen heeft. Zover ik heb kunnen zien niks uit Nederland, maar België was wel vertegenwoordigd. Vervolgens een zaal over de vele reizen die hij heeft gemaakt en de ontmoetingen met allerlei staatshoofden. Hierbij valt wel een voorkeur voor bepaalde bestemmingen op. Zoals onze (Engelse) reisleider heel ongepast opmerkte: vooral veel socialisme en een beetje sex-toerisme (Thailand)…

Na ook nog de uiteraard zwaar gepantserde Mercedes S600L te hebben aanschouwd gaan we via de nog net zo eindeloze loopbanden weer terug naar de ingang, waar we onze spullen weer terug krijgen. Buiten mogen we wel volop fotograferen, en in navolging van de Koreanen laten ook wij een groepsfoto maken met het gebouw op de achtergrond.

De volgende stop is het Revolutionary Martyrs Cemetery, de begraafplaats en herdenkingsmonument voor de verzetshelden tijdens de Japanse bezetting. Naast enkele standbeelden bestaat het vooral uit talloze bustes van de veelal jonge soldaten. Centraal bovenaan is er een plaats voor Kim Jong-suk, Kim Il-sung's eerste vrouw en moeder van de huidige leider Kim Jong-il. Vanaf de begraafplaats heb je ook een mooi uitzicht over de stad, met in de verte het Kumsusan Memorial Palace, het May Day Stadium en het, kolossale, al ruim twintig jaar in aanbouw zijde Ryugyong Hotel.

We rijden weer terug naar het hotel voor de lunch, onderweg passeren we nog het May Day Stadium, met 150.000 plaatsen 's werelds grootste voetbalstadion. Eenmaal in het hotel krijgen we in het Chinese restaurant wederom een of ander vreemd Aziatisch-Westers ratjetoe voorgeschoteld krijgen.

Met een volle maag gaan we weer terug de bus in, naar de Foreign Language Bookstore. Weliswaar zit er in het hotel ook al een boekwinkel, deze is een maatje groter, en heeft ook prachtige propagandaposters. Ik hou me desondanks in, en koop onder meer ”Backstage Manipulations Disclosed”, een uiteenzetting van alle complotten tegen Noord-Korea, met uiteraard de US Imperialists (zoals ze op elke pagina wel een paar keer genoemd worden) als voornaamste boosdoeners.

Vervolgens naar het Kim Il-sung Square, het plein waar traditioneel de grote militaire parades gehouden worden. Nu zijn er echter vreedzamere praktijken aan de gang, honderden kinderen zijn hier bezig met dans-en acrobatiekoefeningen. Uiteraard hebben ze allemaal hetzelfde doel: ooit onderdeel uitmaken van de Arirang Mass games. Overigens kan ik melden dat ook inline skates inmiddels tot Noord-Korea zijn doorgedrongen…

We verlaten nu Pyongyang voor een vier uur lange rit naar Kaesong, dicht bij de grens met Zuid-Korea. Eenmaal buiten de stad valt vooral het troosteloze landschap op, alles is dor en doods. Het land wordt voornamelijk met de hand bewerkt, slechts een hele enkele keer zie je een tractor. Onderweg maken we nog een stop bij een vervallen wegrestaurant, een mooie gelegenheid om midden op de snelweg even een sigaretje te roken, een balletje hoog te houden of gewoon even languit te gaan liggen. Voor het verkeer hoef je het allemaal niet te laten, dat is er vrijwel niet.

Vlakbij onze bestemming moeten we door een aantal militaire checkpoints, en dat levert toch een spannend moment op. De remmen blijken namelijk niet helemaal betrouwbaar te functioneren, en met nog enige snelheid rijden we een hek omver. De soldaten hebben geen idee hoe met deze situatie om te gaan, maar gelukkig geen itchy trigger fingers. Na een paar remtests kunnen we gewoon weer verder.

Ons hotel blijkt nog niet toegankelijk, tientallen soldaten(!) zijn druk bezig de waterleiding te vernieuwen. Het programma blijkt gelukkig flexibel, een item wordt gewoon een dagje naar voren gehaald. Een stukje rijden buiten de stad, op een berghelling (we hebben uiteraard nog steeds dezelfde bus met dezelfde remmen…) ligt de tombe van koning Kongmin, heerser over Korea van 1351 tot 1374. Het betreft een dubbele tombe, waar hij samen met zijn vrouw begraven ligt. En samen met de nodige waardevolle schatten, door de eeuwen heen niemand ontdekt hoe de tombe geopend moet worden, tot in 1905 de Japanners simpelweg met explosieven een extra ingang creëerden.

We gaan weer terug naar het Kaesong Folk Hotel, en kunnen nu wel naar binnen. Het is een traditioneel hotel met kamers rond kleine hofjes langs een beekje. Ziet er leuk uit, maar de staat van onderhoud laat ernstig te wensen over, het staat nog net niet op instorten. De kamers zijn voorzien van een vloer van stromatten, voorzien van een ondol-verwarmingssysteem. Hierbij slaap je op matten op de vloer, en wordt de ruimte onder de vloer verwarmd. Dat klinkt comfortabeler dan het werkelijk is, de matten zijn nogal dun, de vloer keihard, en ook het hoofdkussen lijkt wel van beton…

Maar goed, eerst nog het eten, deze keer gelukkig wel iets wat voor Koreaans door kan gaan, erg lekker. Dit in tegenstelling tot het bier, dat is hetzelfde bocht als in het vliegtuig. Na het eten duiken we de bar in, al is het maar omdat de stroom weer eens is uitgevallen en, even afgezien van het grote standbeeld van Kim Il-sung boven op de berg, alleen daar nog licht brand. Een mooie plaats om onder het genot van wat smerige biertjes het Noord-Koreaanse regime te bediscussiëren…

Zaterdag 10 april 2010: naar Pyongyang

En dan is het eindelijk zover, op naar Noord-Korea! We vertrekken met de bus vanaf het kantoor van Koryo Tours naar Beijing Capital Airport, daarbij blijkt maar weer eens hoe efficiënt die nieuwe Airport Express is, het verkeer staat bij vlagen muurvast. Maar uiteindelijk zijn we toch ruim op tijd op het vliegveld.

Inchecken verloopt tamelijk traag, helaas krijgen we ook geen boarding pass van Air Koryo, maar gewoon van Air China. Jammer, want we vliegen namelijk wel met die Noord-Koreaanse luchtvaartmaatschappij die verder overal ter wereld op de zwarte lijst staat. Voor het boarden halen we toch nog maar even een lekker kapitalistisch ontbijtje bij de Starbucks. Nu kan het nog…

We vliegen met een Iljushin Il-62, een Russisch toestel uit de late jaren '70, en naar huidige normen uiteraard volkomen achterhaald. Krappe stoelen, kleine bagagevakken zonder klep, geen entertainmentsysteem, en bovenal een zeer gedateerde afwerking. Maar het vliegt, en we hebben het overleefd. Naast me zat een man uit Eritrea, die voor zaken naar Noord-Korea ging, iets met houthandel. We hebben een leuk gesprek over de verwachtingen over het land, en ik leer hem ook nog sudoku's. Het vliegtuigeten was overigens prima, daar kunnen de meeste westerse maatschappijen nog veel van leren. Het bier daarentegen is, precies zoals onze reisleider ons al gewaarschuwd had, echt heel goor…

Na een anderhalf uurtje landen we op Pyongyang Sunan International Airport, zoals te verwachten was maar een klein vliegveld. De paspoortcontrole gaat vrij vlot, en direct na het poortje sta je al bij de bagageband. Daar begint echter de chaos, één enkel toestel met zo'n 180 mensen is blijkbaar al genoeg om de boel vast te laten lopen. De bagage moet met de hand op de band gegooid worden, het is toch verbazingwekkend hoeveel er uit een enkel vliegtuig komt, en uiteraard komen onze tassen als laatste te voorschijn. Daarna door de douane, met naar het schijnt de enige echte röntgenscanners in het hele land. Op zich doen ze niet eens moeilijk, slechts zelden hoeft er een tas open, maar een dergelijke hoeveelheid mensen kunnen ze domweg niet aan. Mobiele telefoons dienen wel ingeleverd te worden, dat was vooraf al herhaaldelijk aangegeven. Maar uiteraard staan er dan toch altijd een paar figuren bij die, al dan niet succesvol, proberen het toestel toch mee te krijgen.

Maar uiteindelijk staan we dan toch met de hele groep buiten, waar onze bus al op ons staat te wachten. De parkeerplaats staat verder vooral erg vol met dikke Mercedessen variërend van tientallen jaren oud tot gloednieuw. En ook een in Noord-Korea gebouwde auto, een echte Pyeonghwa Jadongcha Ppeokkugi. In de bus maken we ook kennis met onze gidsen, Miss Kim en Mister Oh, die ons gedurende de hele week overal zullen begeleiden.

De rit naar ons hotel gaat al direct langs talloze monumenten, Pyongyang is duidelijk gebouwd om indruk te maken. Het verkeer maakt echter misschien nog wel meer indruk, of beter gezegd, het totale gebrek daaraan. En enkele Mercedes, soms een legerjeep, en verder vooral stampvolle bussen en trams.

We verblijven in het Yanggakdo International Hotel, het grootste hotel van de stad, 170 meter en 47 etages hoog, en met 1.000 kamers waarvan meestal maar een fractie in gebruik is. Verder zijn er alle voorzieningen die je maar kan bedenken: winkeltjes, restaurants (waaronder een ronddraaiend restaurant op het dak, wel even melden dat je komt, dan starten ze hem even op…), een bar, zwembad, bowlingbaan, en uiteraard karaoke. Daarnaast runnen de Chinezen er nog een afzonderlijke kelder met casino en een sauna die geen sauna schijnt te zijn, eerder een “massage met happy end”. Buiten is er dan ook nog een 9-hole golfbaan en een driving range waar je de golfballetjes rechtstreeks de rivier in kan slaan. Kortom, je hoeft je er echt niet te vervelen. Het hotel staat op een eiland middenin de Taedong rivier, en zonder begeleiding mag je het hotelterrein niet af. De bijnaam is dan ook “the Alcatraz of fun”…

Onze kamer valt ook niet tegen, gewoon een degelijke hotelkamer zoals je die in wat oudere en goedkopere westerse hotels ook tegen kan komen. En tot onze verbazing kunnen we op de TV niet alleen Koreaanse en Chinese kanalen ontvangen, maar ook BBC World. En het uitzocht vanaf de 26e etage valt allerminst tegen.

Na even een uurtje crashen gaan we naar de grote eetzaal voor onze eerste Noord-Koreanse maaltijd. Nou ja, een of ander vreemd ratjetoe wat het midden houdt tussen Westers en Aziatisch. Best te eten en je zal zeker niet verhongeren.

Als we weer terugkomen op onze kamer is het buiten inmiddels donker geworden, wat echter een tamelijk onwerkelijk beeld geeft: je kijkt uit over een stad van 3 miljoen inwoners, waar nauwelijks ergens een lichtje te zien is. Er zal wel weer een stroomuitval zijn, het hotel heeft z'n eigen stroomvoorziening.

We besluiten de avond in de bar. Direct achter de bar zit een kleine brouwerij, en het bier dat ze daar brouwen smaakt erg goed. De flessen Heineken (jawel!) mogen ze dus lekker in de koelkast laten staan. En voor de prijs hoef je het ook niet te laten: een flinke pul kost € 1,40. Al is dat in de praktijk wegens gebrek aan kleingeld eerder €2,- met drie flesjes water als wisselgeld…